Bệnh cột sống: Cụp đốt sống – Hoàng duy Tân

Hoàng Duy Tân

Do lao động quá sức như: khuân vác nặng, chạy nhảy nhiều, cúi lên, cúi xuống nhiều… sức nặng đè lên xương, xương ép vào lớp sụn, rồi bị một sức ép đột ngột như ráng sức nhấc một vật nặng, hoặc quăng một vật nặng, hay nhảy từ trên cao đứng thẳng chân xuống đất, lớp ngoài của sụn bị bể, nhân sụn lòi ra làm cụp đốt sống rất đau. Có 3 loại nhân sụn lòi ra :
1. lòi ra chính giữa, đè vào tuỷ sống.
2. lòi ra đè phía trong dây thần kinh.
3. lòi ra đè phía ngoài dây thần kinh.

Triệu chứng: Lúc đầu, người bệnh đau lưng lâm râm, sau đó bệnh giảm dần, rồi từ từ biến mất, nhưng không hết bệnh. Thời gian sau, độ một tháng, hay là hai tháng thì lần bị kế tiếp cường độ bệnh nặng hơn. Sở dĩ bệnh nặng là do lớp nhân sụn bị dập, bể, vọt mạnh vào tuỷ sống. Bệnh nhân đau không thẳng người lên được, mọi cử động, nhúc nhích xương lưng là đau ghê ghớm thậm chí nhiều người phải bò mà đi. Vì nếu đứng thẳng, trọng lực sẽ ép vào sụn tạo thêm áp suất đè vào thần kinh tuỷ sống; hoặc ho, hắt hơi các bắp thịt cơ bị co thắt ép vào xương làm cho đau đớn.
Khi khám bệnh, nhận thấy bệnh nhân bị tê, mất cảm giác sau lưng, bắp thịt ở đùi, ở cổ chân, và ngón chân cái bị teo, đi tiểu và đại tiện khó khăn. Bệnh nhân bị mất phản xạ ở đùi và ở cổ chân.Nằm đưa thẳng chân lên không được. Khi đứng, lưng bị cong về phía sau, không thẳng người được hoặc nghiêng về một bên. Mỗi cử động bị hạn chế vì đau.

Theo các Bác sĩ y khoa Hoa Kỳ, dựa vào MRI phản ứng từ tính thì có 2 loại cụp đốt sống:
Loại 1 : lớp nhân sụn lòi ra ( protrusion dics ) đè vào tuỷ sống hay dây thần kinh. Loại này dùng phương pháp Tác động cột sống rất có kết quả.
Loại 2: lớp nhân sụn lòi ra và bị đĩa đệm bị chèn ép làm đứt nhân sụn. Loại này bệnh đã quá nặng cần phải giải phẫu, và khá nguy hiểm, vì thế mà kết quả tuỳ thuộc vào sự khéo tay của bác sĩ giải phẫu.

Tuy nhiên, trên lâm sàng, qua nhiều năm theo dõi, chúng tôi nhận thấy nếu biết phối hợp phương pháp tác động cột sống + đắp thuốc + bấm huyệt mang lại nhiều kết quả rất đáng khích lệ.

Điều trị

Trường hợp cấp tính (loại 1), có triệu chứng sau: Phần lớn các trường hợp xẩy ra khi một người trước đó bính thường, cúi xuống hoặc ngồi xổm cố sức nâng hoặc nhấc một vật nặng, đột nhiên cảm thấy có một tiếng kêu rắc khô khan ở vùng dưới thắt lưng, sau đó đau dữ dội, cử động càng gây đau hơn. Các lớp cơ dọc 2 bên xương sống cũng gây đau do căng thẳng. Nếu sờ vào xương sống thấy vùng tổn thương rất đau, đốt sống liên quan như bị gồ lên. Da và các bắp cơ lưng cũng đau vì phản ứng.

Có thể dùng các phương pháp sau để điều trị cụp đốt sống:

1) Thủ pháp chỉnh lại đốt sống: Để người bệnh ngồi trên giường hoặc ghế băng dài, 2 chân duỗi dài, thày thuốc đứng sau lưng người bệnh, làm sao cho lưng bệnh nhân áp vào ngực thày thuốc. Bảo người bệnh đưa 2 tay lên đỉnh đầu, 5 ngón tay đan vào nhau, để úp vào đỉnh đầu. Thày thuốc đứng phía sau lưng người bệnh, luồn 2 tay vòng qua nách người bệnh, luồn vào đến gáy người bệnh, 5 ngón tay của thày thuốc cũng đan vào nhau đè vào gáy người bệnh. Dùng sức nâng người bệnh lên, đốt sống lưng người bệnh sẽ bị kích thẳng lên, kêu răng rắc… Đặt bệnh nhân xuống, cột sống nhờ đó có thể trở lại bình thường, hết đau. Nếu làm đúng phương pháp, có thể chỉ cần làm 1 lần, cột sống sẽ trở lại bình thường và hết đau ngay.

2) Bấm huyệt Thập chỉ đạo: Bệnh nhân ngồi thõng chân xuống đất, thày thuốc ngồi đối diện bệnh nhân. Thày thuốc, tay trái dùng ngón trỏ đè vào gân gót (gân Achile), ngón tay cái đặt vào chỗ lõm của mắt cá chân, ngang với đỉnh giữa của mắt cá chân (chuyên môn gọi là Khóa Khô khốc 2), các ngón tay của tay phải bấm vào lóng chân, phần ngang với khe của 2 ngón chân ở mu bàn chân (chuyên môn gọi là Ngũ bội chân). Bấm lần lượt theo thứ tự ngón chân 1, 4, 5 rồi 2. làm như vậy khoảng 10 lần. Thao tác này ảnh hưởng lên cột sống theo thứ tự: tác động trước vào bên cột sống (mặt trong): Ngũ bội 1, kế tiếp là mặt ngoài cột sống: Ngũ bội 4 và 5, sau đó, tác động trực tiếp vào cột sống bằng Ngũ bội 2.

Tiếp đó, nắm lấy Khô khốc 2 và phần đối diện với Khô khốc 2 ở mắt cá đối diện qua cổ chân, dùng 2 ngón tay cái day đẩy: 1 bên kéo xuống, 1 bên đẩy lên (chuyên môn gọi là ‘thủ pháp Rút dù‘), làm 3 lần. Tùy vị trí lệch (đau vẹo lưng qua bên nào), mà chọn cách đẩy lên hoặc rút xuống. Theo nguyên tắc trả lại quân bình cho phần cơ bị lệch do đau.

Trở lại bấm Ngũ bội 1, 4, 5 rồi 2 như đầu.

Nhận xét: Thủ pháp này rất độc đáo, có khả năng làm hết đau ngay và trả cột sống về vị trí ban đầu. Thường làm ngay thì chỉ 1 lần là khỏi.

3) Bấm huyệt khu phản xạ:

Mé trong bàn chân, từ ngón cái đến gót châ, là hình ảnh phản chiếu của cột sống lưng. Ngón cái, tương ứng với vùng cổ, ngang lằn chỉ cổ chân (dưới mắt cá chân trong) tương ứng với vùng đốt sống thắt lưng. Cụp lưng thường xảy ra ở khu vực thắt lưng này (L1-L4). Vì vậy, khi gặp bệnh nhân bị cụp đốt sống (cụp lưng) cấp, đang đau dữ dội, thày thuốc dùng ngón cái tay phải, dò tìm vào vùng tương ứng cột sống thắt lưng ở khu phản xạ chân, đến điểm nào ấn vào mà bệnh nhân cảm thấy đau nhất, đó chính là vùng cần bấm. Thường thì điểm đau thấy ở 1 bên chân, cũng có khi ở cả 2 bên chân. Tìm thấy điểm đau, cứ việc dùng ngón tay day mạnh vào chỗ đau đó theo nhịp 1,2,3 mạnh nghỉ 1, lại tiếp tục 1, 2, 3… khoảng 20 lần cho đến khi bệnh nhân cảm thấy trên lưng hết đau.

Cách làm này cũng có hiệu quả khá tốt.

Nếu vì một lý do nào đó, không thể áp dụng 3 phương pháp trên, có thể dùng thuốc uống sau:

Thuốc uống trị cụp lưng

+ Cốt toái bổ 30g, Nhũ hương (chế), Một dược (chế), Đào nhân, Diên hồ sách, Ô dược, đều 10g, Hồng hoa 6g. Sắc uống.

Trị 150 ca, đạt 92%. Một số khỏi sau 2-6 ngày (Hồ Nam trung y tạp chí 1987 (1) : 39).

+ Diên hồ mộc kim tán: Diên hồ (chế với dấm), Mộc hương, Uất kim. Lượng bằng nhau. Tán nhuyễn. Mỗi lần dùng 15g, uống với nước nóng hoặc rượu, ngày 3 lần.

Trị 153 ca. Khỏi hoàn toàn. Uống ít nhất 120g (3 ngày), nhiều nhất 600g (45 ngày) (Chiết Giang trung y tạp chí 1988, 23 (3) : 114).

+ Đại hoàng bạch chỉ nhục quế tửu: Đại hoàng, Bạch chỉ, Nhục quế, đều 10g, Chương não 2g, rượu tốt 150ml. Ngâm thuốc vào rượu 1 ngày. Mỗi lần uống 10ml, ngày 2 lần.

Bài thuốc đã dùng lâu năm có kết quả tốt. Bình thường 1-2 ngày là khỏi (Hồ Nam trung y tạp chí 1987 (3) : 6).

+ Gia vị phá cố chỉ thang: Phá cố chỉ, Đại hoàng (chế), đều 12g, Nhục quế, Hồng hoa, Địa miết trùng, đều 6g, Đào nhân, Đỗ trọng, đều 10g, Chỉ xác (sao), Binh lang, Nhũ hương (chế), Một dược (chế), đều 8g, Điền tam thất (bột – uống với nước thuốc). Sắc uống. Thường chỉ 3 ngày là có kết quả (Trung y tạp chí 1986 (12) : 13).

+ Phục phương trạch lan thang: Trạch lan, Quy vĩ, Xích thược, Đan bì, Ngưu tất, Tục đoạn, Ô dược, Nguyên hồ, Đào nhân, đều 9g, Hồng hoa 4.5g. Sắc uống.

Trị 100 ca, khỏi 50, đỡ 22, có tiến bộ 10, không khỏi 18 (Tân y dược học tạp chí 1978 (2) : 19).

+ Đào nhân thừa khí thang gia giảm: Đào nhân 15g, Đại hoàng 10g, Quế chi 12g, Khương hoàng 12g, Xuyên khung 10g, Quy vĩ 10g, Uy linh tiên 12g, Cốt toái bổ 12g. Sắc với 1 lít nước, còn 600ml, chia làm 3 lần uống.

Trị 18 ca, Khỏi 12, đỡ 2, không khỏi 4 (Quảng Tây trung y dược 1981 (4) : 17).

Cũng có thể dùng thuốc đắp dưới đây:

+ Lá Ngải cứu khô 100g (nếu lá tươi, chỉ cần giã dập), tẩm cồn hoặc rượu hoặc giấm thanh, bó vào nơi bị tổn thương. Ngày bó 1 lần. Có thể bó 2 lần nếu chỗ tổn thương đau nhiều và sưng.

Kết quả:

. Giảm đau, cơn đau dịu dần và dứt hẳn vào ngày thứ 2-3.

. Sưng nề và tụ máu dưới da rút đi nhanh chóng.

. Hồi phục chức năng: Cử động lại được sớm. Sau lần bó thứ 2 người bệnh có thể đi lại nhẹ nhàng vì Ngải cứu làm mềm gân cơ, hạn chế hiện tượng xơ hóa tổ chức, cử động được nhanh chóng.

. Rút ngắn thời gian điều trị do: Tanin (Ta nanh) có chất chống phù nề. Xineol làm giảm đau và làm mềm gân, chống quá trình xơ hóa. Thyon có tác dụng kích thích gân cơ, dây chằng giúp phục hồi cử động sớm.

+ Hồng noãn bính: Hồng hoa 10g, Tròng trắng trứng gà 2 trái. Dùng dầu ăn đun sôi, cho Hồng hoa và tròng trắng trứng vào trộn đều. Đắp vùng tổn thương.

Trị 50 ca, khỏi 100%. Một số trị 1 – 3 lần là khỏi (Tứ Xuyên trung y 1989 (3) : 35).

Trường hợp mạn tính (loại 2): Trường hợp này thường nặng hơn, đòi hỏi thời gian điều trị lâu hơn. Tuy nhiên, nếu biết kết hợp phương pháp tác động cột sống, nắn chỉnh cột sống, đắp thuốc + bấm huyệt mới có kết quả.

Nắn chỉnh cột sống

Bệnh nhân nằm sấp xuống chiếu trải trên nền (giường, divan).

Nếu bệnh nhân đau nhiều về bên trái, thầy chữa đứng về bên trái bảo bệnh nhân luồn tay phải dưới ngực ló sang bên trái, (tay kia trên đầu). Thầy chữa nắm lấy cổ tay phải bệnh nhân, đặt chân phải lên đầu xương chậu trái, làm thao tác đồng bộ, vừa kéo tay, vừa đạp vào mông bệnh nhân, nếu thoái vị, sẽ có tiếng kêu “rắc, cục” tiếng kêu báo hiệu thành công của thao tác.

Trong trường hợp khám có mà làm thao tác kéo, đạp không kêu thì phải chuyển sang lối chữa II. Bảo bệnh nhân nằm nghiêng về bên phải, nghĩa là mông phải ở dưới, mông trái ở trên, thầy chữa đứng sau lưng bệnh nhân, dùng tay trái nắm cổ chân trái bệnh nhân, chân phải thầy chữa đạp vào mông trái bệnh nhân. Làm một thao tác đồng bộ nhanh, bất chợt tay kéo chân đạp thật mạnh, chắc chắn tiếng “rắc, cục” sẽ vang lên và bệnh nhân la đau, có khi lăn lộn trên chiếu, sau đó thầy chữa phải giảm đau cho bệnh nhân, phương pháp hay nhất là bấm huyệt khu phản xạ thắt lưng ở chân (xem hình bên).

Trở lại cách chữa I, nếu bệnh nhân đau nhiều ở bên phải, thầy chữa đứng bên phải bệnh nhân, bảo bệnh nhân luồn tay trái dưới ngực ló sang bên phải, (tay kia trên đầu). Thầy chữa nắm lấy tay trái bệnh nhân, chân đạp vào mông phải, làm thao tác đồng bộ, “kéo, đạp” bất chợt, nhanh để đánh lừa bệnh nhân không gồng mình tự vệ. Sẽ có tiếng “rắc, cục” vang lên. Nếu không hiệu quả thì qua cách chữa II. Bảo bệnh nhân nằm nghiêng về bên trái, nghĩa là mông trái ở dưới, mông phải ở trên, thầy chữa đứng sau lưng bệnh nhân, dùng tay trái cầm cổ chân phải bệnh nhân, chân phải thầy chữa đạp vào mông phải bệnh nhân, Làm một thao tác đồng bộ, bất chợt, nhanh “kéo, đạp”. Sau cùng giảm đau.

Nếu cả 2 bên thì làm cả 2 bên theo lối chữa I, nếu không kêu phải chuyển qua lối chữa II.

Một số bài thuốc đắp kinh nghiệm

+ Lá Tầm gửi ( Tầm gửi cây nào cũng được nhưng loại Tầm gửi cây Dâu được coi là tốt nhất – Tang ký sinh) 100g. Khi dùng, chọn lá dài, nhiều nhánh, cành to, ký sinh ở các cây lớn, tuốt sạch cuống, rửa, hong khô, giã nhỏ. Lá Gấc 30g, càng non càng tốt ( về mùa thu không có lá, có thể dùng thân, cành cây), giã nhỏ. Gạch non, rửa sạch cho khỏi lẫn cát đất bẩn, giã nát.

Trộn chung 3 vị trên. Dùng lá Bàng hoặc lá Chuối ( nên hơ nóng cho mềm để đỡ bị rách) để trải thuốc. Đắp thuốc lên vùng bị tổn thương rồi băng chặt lại để ép nước thuốc thấm vào da. Mỗi ngày thay 1 lần.

Kết quả:

. Giảm đau rõ sau 12 giờ đắp miếng thuốc thứ nhất, bệnh nhân hết đau hoàn toàn, ngủ yên, không nhức buốt..

. Giảm sưng nề nhanh đến 50% sau khi đắp miếng thuốc thứ I (1-2 ngày). Sau khi bó miếng thuốc thứ 2, chỗ đau trở lại bình thường gần như bên lành.

. Lúc đầu mới bó thuốc, da có thể hơi trắng, sau khi hết phù, da nhăn nheo. Một số bệnh nhân da bị dộp, phồng, nhưng các hiện tượng trên sẽ khỏi sau khi ngâm nước muối nóng. Một số có thể bị ngứa do dị ứng thuốc.

+ Cốt toái bổ tươi, hái về, bỏ hết lông tơ và lá khô, rủa sạch, giã nhỏ, xấp ít nước đắp lên chỗ đau. Ngày 1 lần, mỗi lần 30-40 phút.

+ Kiến vàng 1 mớ, Dừa già, thái nhỏ (không vắt nước), xào chung, để nguội còn hơi nong nóng, bó vào nơi bong gân. Liều lượng: ½ kiến + ½ Dừa hoặc 2/3 kiến + 1/3 Dừa. Kiến càng nhiều càng tốt. Có thể bó thuốc 30-40 phút hoặc một giờ. Ngày 1-2 lần.

PS: Cụp xương sống là việc dây chằng ở cột sống bị đứt do phải chịu lực quá độ (thường do khiêng vác vật nặng sai tư thế), làm phát ra tiếng cụp và bệnh nhân bị đau nhiều ngày. Sau đó, cơn đau dường như biến mất, người bệnh lại có thể sinh hoạt bình thường. Ít ai biết dây chằng bảo vệ cột sống khi đã đứt hoặc dãn thì nguy cơ thoát vị đĩa đệm rất cao. Lúc này, người bệnh dễ bị chèn ép dây thần kinh kéo theo đau thần kinh tọa, đau tê hai tay sau khi cụp xương sống vài tháng hoặc nhiều năm. Không phải trường hợp cụp xương sống nào cũng dẫn đến biến chứng. Nguy cơ này còn phụ thuộc vào thói quen sinh hoạt, tư thế đứng, ngồi, lao động và việc tập luyện của bệnh nhân. Không hiếm người làm việc nhẹ nhàng nhưng vẫn gặp biến chứng, thậm chí đau trở lại chỉ vì sơ ý cúi xuống nhặt vật dụng nào đó không đúng tư thế.