Bệnh cột sống: Thoát vị đĩa đệm – Hoàng duy Tân

Bài 6 : Thoát vị đĩa đệm – Hoàng duy Tân

Hiện nay, thoát vị đĩa đệm (TVĐĐ) là bệnh hầu như thường gặp đối với người lao động và đang trở thành nỗi ám ảnh rất lớn vì tác hại của bệnh làm người bệnh đau đớn, mất sức lao động và có khi còn trở thành tàn phế nếu không được điều trị tích cực và đúng phương pháp.

Một số công nhân, đang tuổi lao động tốt, bỗng một hôm thấy đau lưng, đau cổ… đau không chịu được, không lao động được… đến bệnh viện chụp MRI với kết luận ‘Thoát vị đĩa đệm’, được chỉ định phải mổ…Tuy nhiên, mổ xong, có người thì khỏi, có người không khỏi… nhưng chi phí cho việc mổ ‘vượt ngoài tầm tay’ của người lao động bình thường… Vì vậy, TVĐĐ đã và đang là nỗi ám ảnh vô cùng lớn đối với người lao động.

Đĩa đệm là gì?

Cột sống là trục chống đỡ chính của toàn cơ thể. Cột sống gồm 33 đốt sống được liên kết với nhau bởi những đĩa đệm. Đĩa đệm là những bao xơ dày chắc, nằm giữa 2 đốt xương sống, xung quanh cấu tạo bởi các cung xơ, ở giữa là nhân cứng gelatine, giống như cái “gối sụn” hơi phồng lên ở trên và dưới, khớp với mặt lõm của đốt xương sống. Trong gối sụn chứa dịch nhầy đặc, ở giữa là phần nhân có thể di động nhờ thế, đĩa đệm có tính đàn hồi và có tác dụng như một vật chêm giúp giảm xóc khi có lực dồn ép đè lên cột sống. Ngoài ra, đĩa đệm còn có thể di chuyển ra bốn phía, nhờ đó mà cột sống có thể cong, ưỡn và nghiêng qua lại.

Thoát vị đĩa đệm là gì?

Thoát vị đĩa đệm là một bệnh vào loại thường gặp nhất trong số các bệnh về cột sống với tỉ lệ thoát vị đĩa đệm ở người trưởng thành là 30%.

Dưới sức nặng của cơ thể, và áp lực của sự vận động, mang, vác và cả quá trình lão hoá, những đĩa đệm ở những vị trí phải chịu nhiều áp lực của cơ thể như đốt sống cổ, đốt sống thắt lưng dễ bị thoát vị. Hiểu nôm na là tình trạng đĩa đệm bị ép lồi ra khỏi vị trí bình thường, giữa các đốt sống. Được gọi là thoát vị khi đĩa đệm bị xẹp xuống thái quá, bao xơ bị rách và lớp nhân nhầy thoát ra ngoài.

Những đĩa đệm ở vùng nào của đốt sống thắt lưng dễ bị thoát vị nhất?

Thoát vị đĩa đệm có thể xảy ra bất kỳ đoạn nào của cột sống. Khoảng 95% thoát vị đĩa đệm ở đoạn cột sống thắt lưng.

Lứa tuổi nào thường bị thoát vị đĩa đệm?

Thoát vị đĩa đệm hay gặp những người tuổi từ 35 – 55 tuổi, nam hay gặp hơn nữ liên quan thể lực khoẻ, liên quan nghề nghiệp hoặc chơi thể thao.

Thoát vị đĩa đệm là biểu hiện của sự thoái hoá cơ, xương, khớp. Giống như tóc sẽ bạc, da sẽ nhăn, thoát vị đĩa đệm là một quá trình thoái hoá tự nhiên và không nhất thiết phải gây ra đau. Y văn đã ghi nhận rất nhiều trường hợp thoát vị đĩa đệm mà không hề đau lưng. Những trường hợp này không có biểu hiện gì và thoát vị chỉ bị phát hiện tình cờ khi người bệnh được chụp CT hoặc MRI trong khi điều trị một căn bệnh khác.

Nguyên nhân nào dẫn đến thoát vị đĩa đệm?

Người ta nhận thấy thoát vị có liên quan đến tuổi, do thoái hoá đĩa đệm, cột sống thiếu mềm dẻo, mất trương lực, mất tính đàn hồi, giảm chiều cao.

Các động tác đột ngột ở tư thế xấu hoặc nâng vật nặng ở vị trí xoay cơ thể có thể là nguyên nhân của thoát vị đĩa đệm. Các động tác đột ngột ở tư thế xấu hoặc nâng vật nặng ở vị trí xoay cơ thể. Những người quá béo hoặc phụ nữ thời kỳ mang thai ép lên cột sống thường xuất hiện đau vùng lưng. Một số người đau lưng do ảnh hưởng yếu tố di truyền nên có thể thấy thoát vị đĩa đệm từ lúc còn rất trẻ.

Ngoài ra, thoát vị đĩa đệm còn có thể gặp ở những người ít vận động, cơ bắp cùng cột sống trơ cứng, không mềm mại nên khi lao động với tư thế không đúng dễ bị cụp xương sống và gây chứng đau lưng cấp tính, đau rất dữ dội.

Người bị chấn thương cột sống cũng có thể bị thoát vị đĩa đệm. Người làm việc trong tư thế cúi lâu liên tục trong nhiều giờ, nhiều ngày như lái xe, thợ may, thư ký, thợ cấy… tuy cột sống chỉ chịu một áp lực nhẹ nhưng liên tục nên có thể ảnh hưởng đến đĩa đệm.

Thoát vị đĩa đệm có thể do vận động quá mức hoặc có thể do đĩa đệm yếu đi theo tuổi tác. Đĩa đệm sẽ dần bị mất nước, co lại và đôi khi có thể bị rạn nứt. Khi đĩa đệm bị thoát vị hoặc bị vỡ, nó sẽ chèn ép vào các dây thần kinh.Ví dụ khi bị thoát vị đĩa đệm thắt lưng, nó sẽ chèn vào dây thần kinh chạy dọc xuống 2 bên chân gây ra cảm giác đau và tê ở 2 chân, nhưng thực chất vấn đề không phải ở chân mà là ở cột sống thắt lưng.

Làm sao biết được mình bị thoát vị đĩa đệm?

Chụp Xquang cột sống thông thường không phát hiện được thoát vị đĩa đệm vì tổn thương đĩa đệm không cản quang, do đó không thấy được trên phim. Để “nhìn thấy” đĩa đệm bị tổn thương và thoát vị, phải chụp bao rễ cản quang, chụp cắt lớp vi tính, cộng hưởng từ hạt nhân. Khi đó đĩa đệm được cắt thành từng lát như khi người bán thịt ở chợ cắt miếng thịt trên sạp để cho người mua xem. Qua đó người ta có thể đánh giá được hình thái, tính chất tổn thương đĩa đệm, vị trí thoát vị vào ống sống hay vào lỗ liên hợp, cũng như mức độ hẹp ống sống do thoát vị đĩa đệm gây ra. Chụp cộng hưởng từ (MRI) là phương pháp tốt nhất hiện nay cho thấy hình ảnh rõ nét của vùng đĩa đệm bị thoát vị.

Triệu chứng của thoát vị đĩa đệm thế nào?

Bệnh thoát vị đĩa đệm có nhiều mức độ khác nhau, có người bị nhẹ, có người bị nặng, có người bị rất nặng. Một số người có thể có thoát vị đĩa đệm nhưng không có triệu chứng đau lưng, đối với người khác đau khủng khiếp. Đôi khi thoát vị đĩa đệm ép vào rễ thần kinh.

Một số triệu chứng điển hình của thoát vị đĩa đệm cột sống:

-Đau lưng: cảm giác đau giảm khi nằm nghiêng và tăng khi ho hoặc đại tiện.

– Đau khi gõ hoặc ấn vào khoảng liên đốt.

– Đau tự nhiên vùng xung quanh gai sau. Nếu bệnh nặng có thể cảm giác đau lan xuống vùng mông và đùi.

– Hạn chế cử động cột sống: không còn khả năng ưỡn của thắt lưng.

– Không cúi được sâu: khoảng cách giữa ngón tay và mặt đất khi cúi người thả lỏng tay lớn hơn 50 cm.

– Giảm vận động chân và giảm cảm giác vùng da chân. Trường hợp nặng có thể bị liệt.

Thoát vị đĩa đệm gây đau đớn như thế nào?

Khi cột sống của bạn bị thoái, hệ thống các dây chằng giữa các đốt sống lỏng lẻo, nó có thể thoát vị (đẩy nhân nhầy bên trong ra) ra sau hoặc vào trong ống sống. Biểu hiện triệu chứng lâm sàng là bệnh nhân cảm thấy đau dọc cột sống có thể lan xuống chân hoặc chèn ép vào các dây thần kinh gây hiện tượng liệt, mất hay tăng cảm giác vận động.

Khoảng 90% trường hợp thoát vị cột sống xảy ra ở L4-L5 (tổn thương ở cột sống thắt lưng 4 và 5) hoặc L5-S1 (đoạn đốt sống thắt lưng 5 và xương cùng đốt sống 1), thoát vị tại những vị trí này sẽ gây ra các cơn đau mất chi phối cảm giác kiểu đuôi ngựa.

Sự ảnh hưởng của thoát vị đĩa đệm tới dây thần kinh L5 có thể gây ra sự suy yếu khi cử động xoè ngòn chân cái và có khả năng ảnh hưởng tới vận động cổ chân. Bệnh nhân có thể cảm thấy tê và đau ở đầu ngón chân cái và các cơn đau cũng có thể lan ra phía gan chân.

Sự ảnh hưởng của thoát vị đĩa đệm tới dây thần kinh S1 có thể gây ra mất phản ứng của cổ chân và/hoặc khó cử động chân (ví dụ bệnh nhân không thể cong ngón chân cái). Cảm giác tê và đau có thể lan toả xuống gan bàn chân hoặc mặt ngoài của bàn chân.

Điều trị thoát vị đĩa đệm ra sao?

Nếu bệnh nhân chỉ bị thoát vị đĩa đệm nhẹ, có thể áp dụng các bài tập thể dục, phương pháp vật lý trị liệu, tác động cột sống, xoa bóp, bấm huyệt… và uống một số loại thuốc giảm đau. Nhưng khi bị thoát vị đĩa đệm thể nhẹ mà cứ để nguyên, không điều trị, bệnh này sẽ tiến triển nặng thêm, nó có thể tạo ra các cơn đau đột ngột hoặc từ từ.

Trước tiên cần giảm sức căng cho cột sống bằng cách nằm nghỉ trên giường và dùng thuốc làm dịu đau và giảm viêm. Trong thời kỳ cấp tính, nằm nghỉ tại giường là nguyên tắc quan trọng đầu tiên. Tư thế nằm ngửa trên ván cứng, có đệm ở vùng khoeo làm co nhẹ khớp gối và khớp háng.

Ngoại khoa rất ít khi phải can thiệp, tuy nhiên khi có thoát vị phối hợp với yếu tay chân hoặc liệt tay chân hay có biểu hiện rối loạn đại tiểu tiện thì cần can thiệp ngoại khoa sớm. Trường hợp đau cấp và đau nhiều nằm nghỉ trên giường từ một hoặc hai ngày và lấy lại các hoạt động nếu có thể để tránh teo cơ và yếu cơ lưng.

Bị bệnh thoát vị đĩa đệm không nên để lâu vì có thể gây chèn ép vào dây thần kinh. Khi bị chèn ép bệnh nhân sẽ bị tê tay chân, đau hoặc trong trường hợp xấu nhất bệnh nhân sẽ bị liệt, vì vậy, cần phát hiện sớm để điều trị khỏi bằng một số những phương pháp điều trị đơn giản như bằng thuốc và tập thể dục.

Một trong những phương pháp có hiệu quả hiện nay là phương pháp tác động cột sống (xem bài viết riêng về phương pháp này), kết hợp đắp thuốc, bấm huyệt…

Khi bị thoát vị đĩa đệm thì có nên phẫu thuật hay không?

Bệnh nhân bị thoát vị đĩa đệm tuỳ theo mức độ của từng người mà bác sĩ sẽ quyết định có cần tiến hành phẫu thuật hay không. Đối với thoát vị mức độ nhẹ có thể tập luyện theo các bài tập đặc biệt để đĩa đệm không thoát vị thêm. Nếu bệnh nhân đã bị thoát vị ở mức độ gây chèn ép vào dây thần kinh thì phẫu thuật là phương pháp giúp bệnh nhân giảm chèn ép và tránh các biến chứng do thoát vị gây ra.

Mổ thoát vị đĩa đệm bằng kỹ thuật ít xâm lấn

Trước đây để giải quyết thoát vị đĩa đệm, người ta thường dùng phương pháp mổ hở. Mổ hở có thể giải quyết tốt tình trạng thoát vị đĩa đệm tuy nhiên, nó lại có thể để lại những biến chứng đáng ngại cho người bệnh. Sau mổ, người bệnh có thể bị nhiễm trùng, đau, nặng hơn, có thể gây biến chứng liệt, thậm chí tử vong. Không chỉ có thể gây biến chứng ở giai đoạn hậu phẫu, mà các biến chứng muộn như viêm vùng mổ, tăng sinh mô xơ sợi, dính rễ thần kinh… có thể xuất hiện. Hơn nữa, cơn đau rất hay tái phát. Cónhững bệnh nhân sau 3 hoặc 6 tháng đã tái phát các cơn đau.

Tuy nhiên hiện nay, người bệnh có thể được mổ thoát vị đĩa đệm ít xâm lấn lần đầu tiên được áp dụng tại Việt Nam, đã được viện Việt Đức triển khai thành công. Phương pháp này là: Sau khi rạch một đường nhỏ 1cm, bác sĩ sẽ đưa hai ống cáp quang vào làm tăng sáng và nhân rộng hình ảnh vùng mổ, giúp phẫu thuật viên tránh làm tổn thương khu vực xung quanh, lấy nhân thoát vị một cách dễ dàng vẫn giúp bệnh nhân giữ được độ vững cột sống, tránh được khả năng tái phát hơn hẳn so với mổ thông thường”. Đặc biệt, sau mổ, thời gian nằm hậu phẫu được rút ngắn, sau hai ngày mổ bệnh nhân có thể đi lại bình thường, còn sau một tuần là được xuất viện. Một tháng sau có thể đi làm trở lại và đến 6 tháng thì hồi phục hoàn toàn. Hiện đã có trên nhiều bệnh nhân được mổ bằng phương pháp này và không thấy tai biến.

Khi phẫu thuật thay đĩa đệm bằng phương pháp sử dụng đĩa đệm nhân tạo thì sau bao lâu bệnh lại tái phát và thời gian sử dụng đĩa đệm nhân tạo là bao nhiêu lâu?

Đĩa đệm nhân tạo được cấu tạo bằng hợp chất đặc biệt nên có thể sử dụng trong thời gian dài, có thể là 15- 20 năm hoặc lâu hơn nữa. Tỉ lệ tái phát đối với đĩa đệm đã thay thế là rất thấp, dưới 5%.

Tỉ lệ thành công của phương pháp thay đĩa đệm cột sống bằng vật liệu nhân tạo là bao nhiêu phần trăm?

Tỉ lệ thành công là 80 – 90 % nếu như bệnh nhân được quyết định phương pháp điều trị đúng.

Phòng bệnh thoát vị đĩa đệm thế nào?

– Không làm việc quá sức, bố trí thời gian lao động, nghỉ ngơi hợp lý.
– Tránh các tư thế làm việc bất lợi cho cột sống; không cong lưng, cúi gập hay nghiêng người về một phía khi mang vác vật nặng. Khi cần nâng vật nặng, nên gập khớp háng và khớp gối để ngồi thấp xuống rồi nâng lên theo tư thế cân bằng, thẳng lưng và từ từ đứng dậy.
– Không làm việc ở tư thế cúi, nghiêng hoặc ngồi quá lâu. Thợ may, thư ký, lái xe… cần có chế độ nghỉ ngơi, vận động điều hoà và thay đổi tư thế một cách hợp lý.

– Không thực hiện quá mức và đột ngột những động tác cong, ưỡn, nghiêng mình.
– Tập thể dục thể thao đều đặn để tăng cường thể lực, tăng sức chịu đựng của cơ thể và cột sống.
– Cần dinh dưỡng đủ, đúng và bổ sung calci hợp lý.

(thobangnao.com)