Tìm hiểu về kê đơn thuốc

Lương y, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Khai
Tổng giám đốc Tập đoàn Y dược Bảo Long, hân hạnh giới thiệu về kê đơn thuốc :

Cùng một thời điểm, một chứng bệnh trong một bệnh nhân nhưng gặp mỗi thầy lại ra một phương thuốc khác nhau, dẫn đến những vấn đề cần phải tìm hiểu về mục đích, ý nghĩa và phương pháp chẩn bệnh kê đơn để bệnh nhân yên tâm hơn trong việc chữa bệnh.

1. Kê đơn thuốc

Nguyên tắc kê đơn thuốc dựa trên những cơ sở phương pháp luận được tóm tắt như sau:

– Dựa vào kết quả chẩn đoán bệnh thông qua tứ chẩn: Vọng, Văn, Vấn, Thiết có thể tham khảo kết quả xét nghiệm, chụp chiếu (cận lâm sàng), rồi căn cứ vào bát cương (8 cương lĩnh trong luận trị). Thế rồi căn cứ vào tính dược của các vị thuốc, phương pháp phối ngũ giữa các vị thuốc và căn cứ vào sự tương ố (sự ghét nhau giữa các vị thuốc), tương uý (sự sợ nhau giữa các vị thuốc), tương kỵ (sự kỵ nhau giữa các vị thuốc), tương phản (sự phản nhau giữa các vị thuốc) để biện chứng và kê đơn thuốc. Phương pháp kê đơn thuốc như trên gọi là: “Biện chứng lập phương” (tức là căn cứ theo chứng bệnh rồi dựa trên cơ sở trình độ kiến thức y dược của mình mà xây dựng phương thuốc điều trị).

– Đối với bệnh nhân có nhiều chứng bệnh thì thường là kê đơn chữa bệnh chính mang tính nguy cấp trước, rồi lần lượt chữa các chứng bệnh còn lại. Với thầy thuốc cao tay, giàu kinh nghiệm có thể dùng biện pháp “xuyên phương” (sử dụng nhiều phương đơn thành một phương tổng hợp để điều trị tổng thể.
– Nếu người thầy thuốc không đủ năng lực về kiến thức y dược để thực hiện phương pháp “Biện chứng lập phương” thì có thể dùng các bài thuốc lập thành sẵn có, liệt kê trong sách mà thường gọi là các bài thuốc cổ phương hoặc dựa vào bài thuốc kinh nghiệm có sẵn của người khác đã được thông qua nhiều lần điều trị có kết quả. Sau đó thêm bớt một số vị thuốc cho phù hợp với thể trạng hiện tại của bệnh nhân (việc thêm bớt phải tránh sự tương ố, tương uý, tương kỵ, tương phản giữa các vị thuốc).

– Trong sách Dược lý đã có danh mục Thập cửu uý, Thập bát phản (tức là 19 cặp vị thuốc sợ nhau và 18 cặp vị thuốc phản nhau…).

Nếu trong một thang thuốc có các vị tương uý, tương phản thì không có hiệu nghiệm và có thể gây tai biến cho bệnh nhân.

– Nếu không có năng lực phân biệt sự tương kỵ, tương phản,… của các vị thuốc thì lập lại nguyên vẹn bài thuốc có sẵn. Đó là phương pháp chung để kê đơn điều trị cho một bệnh nhân. Còn để xây dựng một bài thuốc hoàn tán thành phẩm điều trị cho nhiều bệnh nhân có sự giống nhau về một chứng bệnh thì không thể chỉ dừng lại ở đó. Bởi vì, cùng chung một bệnh (có triệu chứng giống nhau) nhưng người thì thuộc thể hàn, người thì thuộc thể nhiệt, người thì thuộc thể hư, người thì thuộc thể thực,…. Tóm lại, là có 8 thể khác nhau và ngược nhau (âm, dương, hàn, nhiệt, hư, thực, biểu, lý). Phải sao tẩm, chế biến cho hợp lý với nhu cầu.

– Cái hay của thầy thuốc là tìm được phương thuốc sao cho dễ kiếm, rẻ tiền mà công hiệu cao đồng thời khéo sao tẩm để tăng cường hiệu quả của dược liệu (gần như việc chọn thực phẩm để chế biến món ăn cho ngon và cả sự tận tụy khéo léo của người nấu)

2. Tại sao thầy thuốc kê đơn lại muốn ấn định nơi bệnh nhân mua thuốc?

Dược liệu có hàng ngàn loại, mỗi thầy thuốc thường chỉ dùng một số dược liệu quen thuộc với mình. Cái sở thích, kinh nghiệm và thói quen dùng nhóm dược liệu khác nhau. Vì vậy tại nơi bán thuốc theo đơn của mình, người thầy thuốc yêu cầu trang bị những dược liệu mình thường dùng và yêu cầu bào chế theo đúng ý mình (thường mỗi phòng thuốc chỉ trang bị chừng 300 vị thuốc trở lại).

Nếu bệnh nhân cầm đơn đi mua ở phòng thuốc khác thì thường thiếu vị và phương pháp bào chế thuốc không đúng với ý của thầy thuốc kê đơn. Điều đó dẫn đến kết quả điều trị không hoàn hảo, ảnh hưởng đến uy tín của người kê đơn…

Ngày 25 tháng 9 năm 2015.
Lương y Ts Nguyễn Hữu Khai.

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *